Μέρωνας: Το αγέρωχο χωριό του Αμαρίου που … κοιτά τον Ψηλορείτη

O Μέρωνας αποτελεί ένα από τα πιο όμορφα χωριά του Ρεθύμνου, και καθώς είναι χτισμένος σε υψόμετρο 620 μέτρων «κοιτά» προς τον Ψηλορείτη και την κοιλάδα του Αμαρίου, με το όλο του τοπίο να παραπέμπει σε άλλες εποχές. Η χιλιομετρική του απόσταση από το Ηράκλειο είναι περίπου 100 χιλιόμετρα.

Κατά την επίσκεψη σας στον Μέρωνα θα συναντήσετε πολλές παλιές Βυζαντινές εκκλησίες,  τόσο εντός του χωριού όσο και γύρω από αυτό. Υπάρχουν όμως και πολλά ιστορικά μνημεία (κατά κύριο λόγο πυργίσκοι και οχυρά), μαρτυρίες αρχιτεκτονικής τέχνης παλαιοτέρων χρόνων (υδρόμυλοι,  αγωγοί νερού  πετρόχτιστα γιοφύρια, ασβεστοκάμινα, αλώνια, και καλντερίμια), όπως και μικρά σπήλαια συνδεδεμένα με θρύλους και παραδόσεις.

Νερόμυλος στη θέση Αρμενιανά

Σύμφωνα με τη μυθολογία, στο Μυγιόσπηλιο, ένα σπήλαιο κοντά στον Μέρωνα, λάμβαναν χώρα τελετές των κουρητών. Η παλαιότερη γραπτή μνεία του χωριού γίνεται σε συμβόλαιο του 1301, από τον συμβολαιογράφο στον Χάνδακα Benv. de Brixano, σχετικά με την αγοραπωλησία μαλλιού. Αναφέρεται επίσης σε έγγραφο του Δουκικού Αρχείου του Χάνδακα το 1375, σχετικά με την διεκδίκηση του βιλάνου Μιχαήλ Καλλέργη. Το 1415, τον Μέρωνα επισκεύτηκε ο Κριστόφορο Μπουοντελμόντι, ο οποίος έγραψε ότι είναι κτισμένος σε ωραία θέση και περιβάλλεται από καρυδιές και άλλα καρποφόρα δέντρα.

Μετά την κρητική επανάσταση του 1866, οι Οθωμάνοι έκτισαν ένα αμυντικό πύργο (Κούλε) πάνω από τον Μέρωνα, κοντά στον σημερινό ναό του Προφήτη Ηλία, με θέα στην κοιλάδα του Αμαρίου και την κοιλάδα των Ποταμών, για τον έλεγχο των περασμάτων.

Στο κέντρο του χωριού βρίσκεται ο βυζαντινός αγιογραφημένος ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Ο ναός είναι του τύπου της τρίκλιτης βασιλικής. Με βάση τον τοιχογραφικό διάκοσμο, ο ναός άρχισε να κατασκευάζεται στο δεύτερο μισό του 14ου αιώνα, με το κεντρικό και το βόρειο κλίτος, το οποίο είναι αφιερωμένο στον Άγιο Γεώργιο. Το νότιο κλίτος είναι μεταγενέστερο, χρονολογείται από τον 16ο αιώνα και είναι αφιερωμένο στους αγίους Πέτρο και Παύλο. Οι αγιογραφίες που σώζονται είναι τεχνοτροπίας η οποία προέρχεται από την Κωνσταντινούπολη και αποτελούν ένα από τα πιο ενδιαφέροντα τοιχογραφικά σύνολα εκείνης της εποχής στην Κρήτη. Το ξύλινο τέμπλο του ναού χρονολογείται από τον 19ο αιώνα. Στο ανώφλι της εκκλησίας βρίσκεται το έμβλημα των Καλλεργών. Γύρω από την εκκλησία, ο Τζουζέπε Γκερόλα αναφέρει ότι υπήρχαν ερειπωμένα βενετικά αρχοντικά, των οποίων τα υλικά είχαν χρησιμοποιηθεί για να κατασκευαστεί το κονάκι των Τούρκων.

Στη θέση Σωχώρα σώζεται ο ναός της Παναγίας Μαυριδιανής, αφιερωμένος στη Γέννηση της Θεοτόκου. Ο ναός είναι δίκλιτος, με το νοτιότερο κλίτος να χρονολογείται από τον 13ο αιώνα. Σε αυτό διαζώζονται σπαργάματα αγιογραφιών. Το βόρειο κλίτος προστέθηκε τον 16ο αιώνα και είναι αφιερωμένο στους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη.
Ο καθεδρικός ναός του χωριού είναι αφιερώμενος στον Άγιο Παντελεήμονα και διαθέτει πετρόκτιστο κωδωνοστάσιο. Ο ναός της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος διαθέτει τοιχογραφίες του 14ου αιώνα. Η ιδιαιτερότητά του είναι ότι το ιερό βρίσκεται σε χαμηλότερο επίπεδο από τον υπόλοιπο ναό, ιδιαιτερότητα η οποία αποδίδεται στις διαφορετικές φάσεις κατασκευής του ναού.
Περπατώντας στα δρομάκια του χωριού μπορείτε να θαυμάσετε την παραδοσιακή αρχιτεκτονική με τα βενετσιάνικα στοιχεία και με αφετηρία το Μέρωνα να ανακαλύψετε όλη την κοιλάδα του Αμαρίου.

Με πληροφορίες από wikipedia